Strategia wyłaniająca się
Najlepsza strategia jest gorsza od najgorszej egzekucji! W ten sposób można streścić podejście Peter’a Drucker’a do biurokratyzowania zarządzania. W tym ujęciu, jeżeli działania operacyjne firmy przynoszą zyski i klienci są zadowoleni, to te działania są twoją realną strategią.
Z kolei Henry Mintzberg wskazuje, że udane strategie rzadko powstają w biurku prezesa – często wyłaniają się same w trakcie codziennego działania (metodą prób i błędów). Według niego, jeżeli firma działa prawidłowo pomimo braku planu, to znaczy, że realizuje „strategię wyłaniającą się”. Dopóki to działa, zmuszanie firmy do zmiany pod z góry narzucony plan byłoby błędem.
Według badania Grant Thornton „Biznes bez kompasu” z 2023 r. 60% średnich i dużych firm w Polsce deklaruje, że działa w oparciu o strategię. Natomiast 50% firm zakomunikowało ją pracownikom. I dalej – 33% przedsiębiorstw posiada strategię w formie formalnego dokumentu.
Pierwsze pytanie: Jak te blisko 70% firm działa bez dokumentu strategicznego? 😊
Inne badania i szacunki wskazują, że w sektorze MŚP ok. 75% przedsiębiorstw nie posiada formalnie spisanej strategii. Może to oznaczać, że firmy te działają czysto operacyjnie, reaktywnie i być może w oparciu o model „gaszenia pożarów”.
Drugie pytanie: Czy organizujemy sesję strategiczną w firmie, skoro w sumie jesteśmy zadowoleni z wyników?
Wyniki badań na ten temat niestety niewiele nam pomogą. Ich rozciągłość czasowa oraz fakt, że nie dotyczą wyłącznie populacji polskich firm dostarczy podstaw do słusznej krytyki wniosków z tych badań. Jednakże warto przytoczyć ogólne wnioski:
Badanie Schwenk & Shrader (1993) – small firms / SMEs
Wiosek:
Formal strategic planning ma pozytywny i statystycznie istotny wpływ na performance małych firm. Tym samym podważono panujący od długiego czasu pogląd, że „małe firmy są zbyt dynamiczne, żeby formalna strategia miała sens.”
Brian K. Boyd, Northern Arizona University (2007) – badanie na próbie ok. 2600 firm.
Wniosek:
Istnieje dodatnia korelacja między planning a financial performance, efekt jest umiarkowany, ale konsekwentny. W praktyce: firmy planujące strategicznie częściej osiągały lepsze: ROI, ROA, wzrost sprzedaży, wzrost zysku.
Does Strategic Planning Improve Organizational Performance? A Meta-Analysis, Bert George, Richard M. Walker, Joost Monster (2019)
Wnioski:
Planowanie strategiczne ma pozytywny, umiarkowany i znaczący wpływ na efektywność działania organizacji w sektorze prywatnym i publicznym w kontekście międzynarodowym.
Formalność procesów planowania strategicznego (tj. stopień, w jakim planowanie strategiczne obejmuje analizy wewnętrzne i zewnętrzne oraz formułowanie celów, strategii i planów) ma duże znaczenie dla poprawy wydajności organizacji.
Generalna uwaga. Żadne badanie nie potwierdziło, że przeprowadzenie formalnego procesu budowania strategii przez organizację powoduje lepsze wyniki przedsiębiorstwa. Wydaje się to oczywiste, bo można to zrobić źle na etapie planowania i wdrażania.
Podsumowując wnioski z innych badań i analiz przypadków. Formalna strategia rzadko daje +50% wzrostu przychodów i +30% wzrostu marży. Ale często daje: kilka punktów procentowych lepszej rentowności, niższą zmienność wyników, mniejsze ryzyko błędnej alokacji kapitału. Praktyczne stosowanie strategii daje większą stabilność firmy, poprawia jakość decyzji oraz uodparnia organizację na kryzys (jeżeli strategia obejmuje system zarządzania ryzykiem).
Zatem najbardziej prawdopodobna interpretacja brzmi: dobrze zarządzane firmy częściej formalizują strategię, a formalizacja dodatkowo poprawia ich performance.
Ale jak wiemy… zarządzanie nie jest nauką ścisłą!
